Casus 43

Je bent huisarts. Een 27-jarige vrouw bezoekt je spreekuur vanwege angstklachten.

Angst: nuttige emotie ter bescherming tegen gevaar
 * -   onplezierig gevoel van beklemming of spanning
 * -   motorische en fysiologische verschijnselen
 * -   cognitieve distorsies

Normale angstrespons:
 * -   fysiologische reacties: hartkloppingen, transpireren
 * -   cognitieve reacties: aandacht neemt toe
 * -   coping: hulp inroepen

Bij een angststoornis zijn 1 of meerdere van deze aspecten afwijkend:
 * -   fysiologische reacties: somatische angstequivalenties treden autonoom op‡

hartkloppingen, transpireren, ademhalingsfrequentie stijgt, droge mond, beven, brok in

de keel, tintelingen in de vingers, benauwd, POB
 * -   cognitieve reacties: tobben, irreële perceptie van dreiging, onlogische gedachtegang
 * -   coping: teveel vermijdend

Life-time prevalentie van angststoornissen is 19%.

Een huisarts ziet gemiddeld 1 patiënt met een angststoornis per dag. Patiënten presenteren zich echter zelden met angst als klacht. Veel vaker presenteren ze zich met eenzaamheid, lusteloosheid, somberheid of somatische klachten (hartkloppingen, hoofdpijn, buikpijn, duizeligheid, flauwvallen, braken, bedplassen en slaapproblemen).

Waarom is het herkennen van een angststoornis relevant?

o slechte kwaliteit van leven o disfunctioneren in beroep o lichamelijke beperkingen o hogere gezondheidszorgconsumptie o vaker en langduriger ziek
 * -   hoge prevalentie: meest prevalente psychiatrische stoornissen
 * -   negatieve gevolgen:

o vaker gescheiden

o vaker lage SES
 * -   complicatie door andere stoornissen ‡ depressie, alcoholmisbruik
 * -   chronisch beloop (gaan niet vanzelf in remissie, kan juist erger worden)
 * -   goed te behandelen: 75% sterke verbetering door adequate behandeling met

farmacotherapie en/of cognitieve gedragstherapie

Diagnostiek:
 * -   aspecifieke somatische klachten
 * -   frequent spreekuur bezoek met wisselende klachten
 * -   slaap of kalmerende middelen willen
 * -   alcohol of drugsproblemen. Dit kan aanwezig zijn als symptoombestrijder maar ook als

veroorzaker.
 * -   Gebruik van overmatig koffie of cola.
 * -   Vraag naar gebruik van benzodiazepines (kalmeringsmiddelen/slaapmiddelen), kan

wijzen op iets psychisch in voorgescheidenis, kan als bijwerking depressie hebben, kan wijzen op een niet adequaat behandelde angststoornis. Benzodiazepines geven alleen symptoomvermindering, geen genezing.
 * -   Als iemand boven de 50 jaar met klachten van angst komt, zonder psychiatrie in de voorgeschiedenis is het somatisch tot het tegendeel bewezen is.

Angststoornissen bij volwassenen:
 * -   paniekstoornis met/zonder agorafobie
 * -   fobieën: agorafobie, sociale fobie, specifieke fobie
 * -   obsessieve-compulsieve stoornis (OCS)
 * -   PTSD (= post traumatisch stress disorder) en acute stress stoornis
 * -   Gegeneraliseerde angststoornis (GAS)
 * -   Angststoornis door een middel (cafeïne, amfetamine) of somatische aandoening
 * -   Angststoornis door een middel (cafeïne, amfetamine) of somatische aandoening

(hyperthyreoïdie)

<span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">Specifieke fobie:
 * -   <span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">extreme, irreële angst voor een <span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">specifieke situatie/object ‡ <span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">vermijding. Vermijding

is vaak goed te doen, daarom wordt dit niet vaak gezien bij psychiatrie.
 * -   interfereert in dagelijks functioneren: <span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">anticipatie angst
 * -   bijv. donker, dieren, bloed, hoogte, dokters

<span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">Sociale fobie:
 * -   angst in sociale situaties
 * -   irreële angst om bekritiseerd, geridiculiseerd of geplaagd te worden
 * -   zowel in contact met volwassenen als leeftijdsgenoten
 * -   anticipatie angst
 * -   vermijding
 * -   vaker met blozen, transpireren en tremor
 * -   Veiligheidsgedrag: maatregelen om te voorkomen dat je in moeilijke situatie terecht

komt

<span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">Gegeneraliseerde angststoornis:
 * -   <span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">Piekeren/tobben over diverse aspecten die in het dagelijks leven kunnen voorkomen

(familie, proefwerken, vrienden etc) en er niet mee kunnen stoppen o rusteloosheid o snel vermoeid o concentratiezwakte o prikkelbaarheid o spierspanning o slapeloosheid
 * -   <span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">Overmatige angst en zorg, >6 maanden, meer dagen wel dan niet
 * -   hoofdpijn, vermoeidheid, buikpijn en concentratieproblemen
 * -   moeite greep te krijgen op zorgen
 * -   komt niet in aanvallen
 * -   belemmering in dagelijkse bezigheden
 * -   komt vaak voor op <span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">middelbare leeftijd
 * -   <span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">minstens 3 van de volgende 6 criteria:

- differentiaal diagnose van GAS: depressie, onttrekking of lichamelijke aandoening

<span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">Paniekstoornis:
 * -   <span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">spontane, herhaaldelijke paniekaanvallen zonder enige oorzaak
 * -   lichamelijke symptomen: zweten, kortademigheid, hartkloppingen
 * -   cognitief: angst om gek te worden / dood te gaan
 * -   anticipatieangst: angst voor nieuwe aanval
 * -   <span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">met of zonder agorafobie (situatie waaruit wegvluchten onmogelijk is)
 * -   incidentie: vaak <span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">adolescentie / begin volwassenheid

<span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">Agorafobie zonder paniekstoornis
 * -   angst om niet weg te kunnen of geen hulp te krijgen
 * -   vermijding
 * -   wordt in de volksmond pleinvrees genoemd

<span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">Obsessieve-compulsieve stoornis (OCS):
 * -   dwanghandelingen = obsessies (angst voor consequenties als ze deze niet uitvoeren)
 * -   dwanggedachten = compulsies
 * -   Minstens 1 uur per dag, vaak meer
 * -   Men weet niet waarom ze dingen doen, wel weten ze dat het niet normaal is
 * -   ontstaat meestal in de adolescentie, maar wordt pas veel later ontdekt
 * <span style="font-family:'Arial,Bold';font-size:9pt;">PTSD (= post traumatisch stress disorder):
 * -   toegenomen arousal
 * -   vermijding
 * -   herbeleven
 * -   langer dan 1 maand na een trauma (moet dus trauma in voorgeschiedenis zijn)

<span style="font-size:9.000000pt;font-family:'Arial,Bold'">Somatoforme stoornis: je vindt geen lichamelijke stoornis, er is geen angst of andere psychiatrische stoornis en het is langer dan 6 maanden aanwezig.